كتاب يا خيلي نزديك بدان باشد. احتمال دارد اين رساله در اصل به فرانسه باشد، نه به لاتيني. ترجمههاي ايتاليايي و لاتيني آن هم در دست است، ولي از قرار معلوم جديدتر از متن فرانسهاند.
ب. يوناني
¿ يادداشت مربوط به ديمتريوس پپاگومنُـس.
ج. يهوديان غربي
¿ يادداشتهاي مربوط به يهودا بن موسي، يعقوببن ماهر، گرشنبن سليمان.
د. اسلام
بيلك قَباجَقي1
كانيشناس مسلمان، كه در حدود 1242 ـ 1282، در قاهره برآمد. در 1282 ـ 1283، كتاب كنزالتجار في معرفةالاٴحجار را به نام سلطان منصور ثاني سيفالدين قلاون (مملوك بحري، سلطنتش از 1279 تا 1290)، نوشت. اين كتاب بيشتر از تأليف تيفاشي (نيمهٴ اول سدهٴ سيزدهم)، اقتباس شده بود. از بيست و سه موٴلف نام ميبرد: ازجمله از هرمس، آپولونيوس، ارسطو، بطليموس از يونانيان؛ و مسعودي، بيروني، غزالي از مسلمانان. كنزالتجار شامل توصيف يك قطبنماي شناور و استفاده از آن به وسيلهٴ دريانوردان است، كه او خود در 1242 ـ 1243، در مديترانهٴ شرقي ديده است.
عبدالموٴمن دمياطي
شرفالدين ابو محمد عبدالموٴمنبن خلف توني دمياطي شافعي. محدث و نويسندهٴ مصري در 1217، در جزيرهٴ تونه واقع در نزديكي دمياط زاده شد، در دمياط تحصيل كرد، نخستين مدرس مدرسهٴ منصوريه بود، كه به دست ملك منصور قلاون (سلطان از 1279 تا 1290) تأسيس شد؛ در مدرسهٴ ظاهريه هم تدريس كرد؛ در 1306، درگذشت.
مهمترين تأليفش كتاب فضلالخيل، يعني مجموعهاي از احاديث دربارهٴ اسب است. اين كتاب در 8 فصل نوشته شده: 1) محاسن اسباني كه در جهاد به كار ميروند؛ 2) اخته كردن اسبان، و حرمت آن؛ 3) انتخاب اسبان، رنگهايي كه بهتر است؛ 4) علائم بد يُمن؛ 5) مسابقه براي بردن جايزه ممنوع است، جز در مورد اسب و شتر؛ 6) غَنايم متعلق به سوار؛ 7) اسبان مسلمانان از